Czasopisma

Język / Language

Zdrowie jamy ustnej pacjentów ze złożonymi potrzebami medycznymi Białe Księgi IFDH: profilaktyka i leczenie

Manne D:
PRACA POGLĄDOWA
ASYST HIG STOMATOL
TOM/VOLUME 21; NUMER/NUMBER 1 (81), 2026: 9-15
E-ISSN 2392-1854
ISSN 1895-6920

Zdrowie jamy ustnej pacjentów ze złożonymi potrzebami medycznymi Białe Księgi IFDH: profilaktyka i leczenie
Oral Health of Patients with Complex Medical Needs The IFDH Prevention & Treatment White Paper Series

Deborah Manne1,2,E,F
¹ Saint Louis University School of Medicine – Department of Otolaryngology Head and Neck Surgery, USA
2 International Federation of Dental Hygienists, IFDH

Authors’ Contribution: A - Study Design, B - Data Collection, C - Statistical Analysis, D - Data Interpretation, E - Manuscript Preparation, F - Literature Search, G - Funds Collection
Received: 30.01.2026. Accepted: 23.02.2026. Published: 23.02.2026
Prawa autorskie udzielone Wydawnictwu AS MEDIA
Kontakt z autorem: Dept of Otolaryngology Head & Neck Surgery, 3635 Vista Ave, FDT 6, St. Louis, MO 63110, USA; tel. +1 314 577 8880, e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Cytowanie: należy cytować pierwotną, elektroniczną wersję artykułu:
Manne D: Zdrowie jamy ustnej pacjentów ze złożonymi potrzebami medycznymi, Białe Księgi IFDH: profilaktyka i leczenie; Asyst Hig Stomatol. 2026;81:9-15.

STRESZCZENIE
Zdrowie jamy ustnej stanowi istotny element ogólnego stanu zdrowia pacjenta, a jego zaburzenia mogą pozostawać w ścisłym związku z chorobami ogólnoustrojowymi. Celem pracy jest analiza zależności między wybranymi chorobami ogólnoustrojowymi a stanem zdrowia jamy ustnej oraz omówienie roli profesjonalnej opieki stomatologicznej u pacjentów z chorobami przewlekłymi i w opiece paliatywnej. Praca ma charakter przeglądu literatury dotyczącej wpływu takich schorzeń jak cukrzyca, choroby nowotworowe, zapalenie płuc oraz choroby układu sercowo-naczyniowego na stan jamy ustnej. Szczególną uwagę poświęcono specyficznym potrzebom w zakresie higieny jamy ustnej u pacjentów objętych opieką paliatywną oraz znajdujących się w terminalnym stadium choroby. Analiza dostępnych danych wskazuje na istotne powiązania między zdrowiem jamy ustnej a przebiegiem chorób ogólnoustrojowych. Podkreślono znaczenie profilaktyki stomatologicznej oraz rolę higienistów stomatologicznych jako ważnych członków interdyscyplinarnego zespołu medycznego, szczególnie w opiece nad pacjentami z chorobami przewlekłymi i onkologicznymi. 

SŁOWA KLUCZOWE: choroby ogólnoustrojowe, choroby sercowo-naczyniowe, cukrzyca, kserostomia, opieka paliatywna, profilaktyka stomatologiczna, rak jamy ustnej, zdrowie jamy ustnej

ABSTRACT
Oral health professionals frequently treat patients affected by various systemic diseases. The aim of this study is to analyze the relationship between selected systemic conditions and oral health status, as well as to highlight the role of oral healthcare in the management of chronically ill and terminally ill patients. The study is based on a narrative review of current literature addressing conditions such as diabetes mellitus, cancer, pneumonia, and cardiovascular diseases, and their impact on oral health. Particular attention is given to the specific oral care needs of patients receiving palliative care and those at the end of life. The findings emphasize the significant role of oral health in overall patient well-being and underline the importance of dental hygienists as essential members of the multidisciplinary healthcare team, especially in the care of patients with chronic and oncologic diseases.

KEY WORDS: cardiovascular diseases, dental prevention, diabetes mellitus, oral cancer, oral health, palliative care, systemic diseases, xerostomia

PIŚMIENNICTWO/REFERENCES

  1. Department of Health and Human Services. Oral health in America: a report of the Surgeon General. Rockville (MD): U.S. Department of Health and Human Services, National Institute of Dental and Craniofacial Research, National Institutes of Health; 2000.

  2. World Health Organization. Bangkok declaration: no health without oral health. Geneva: WHO; 2025. Available from: https://www.who.int/publications/m/item/bangkokdeclaration

  3. Glick M, Williams DM, Kleinman DV, Vujicic M, Watt RG, Weyant RJ. A new definition for oral health developed by the FDI World Dental Federation opens the door to a universal definition of oral health. Int Dent J. 2016;66:322–324. https://doi.org/10.1111/idj.12294

  4. Peres MA, Macpherson LMD, Weyant RJ, Daly B, Venturelli R, Mathur MR, et al. Oral diseases: a global public health challenge. Lancet. 2019;394:249–260.

  5. Watt RG, Daly B, Allison P, Macpherson LMD, Venturelli R, Listl S, et al. Ending the neglect of global oral health: time for radical action. Lancet. 2019;394:261–272.

  6. Masiero S, Alberti A, Corbella S, Francetti L. Chairside screening for undiagnosed diabetes and prediabetes in patients with periodontitis. Int J Dent. 2022;2022:9120115. https://doi.org/10.1155/2022/9120115 (ouci.dntb.gov.ua)

  7. Marino R, Priede A, King M, Adams GG, Sicari M, Morgan M. Oral health professionals screening for undiagnosed type-2 diabetes and prediabetes: the iDENTify study. BMC Endocr Disord. 2022;22:183. https://doi.org/10.1186/s12902-022-0110-9

  8. Raber-Durlacher JE, Zadik Y, Treister NS, Stempler N, Bruno JS, Epstein JB, et al. MASCC/ISOO clinical practice statement: current understanding on controversies in basic oral care in hemato-oncology and hematopoietic cell transplantation. Support Care Cancer. 2024;32:550. https://doi.org/10.1007/s00520-024-08690-1

  9. Weiss S, Tinsky N, Oren L, Chodick G, Spierer S, Yarom N, Ashkenazi M. Effect of prolonged hospitalization on the maintenance of oral health: a self-report survey. Int J Dent Hyg. 2023;22:870–877. https://doi.org/10.1111/idh.12804

  10. Santos AA, Silva LDA, Santos CCO, Fonseca-Silva T. Oral care practices for patients in intensive care units: a systematic review. Int J Dent Hyg. 2024;23:80–88. https://doi.org/10.1111/idh.12822

  11. Koistinen S, Olai L, Ståhlnacke K, Fält A, Ehrenberg A. Oral health-related quality of life and associated factors among people in short-term care. Int J Dent Hyg. 2020;18:163–172. https://doi.org/10.1111/idh.12424

  12. Hopkins S, et al. Oral health and cardiovascular disease. Am J Med. 2024;137:304–307. https://doi.org/10.1016/j.amjmed.2023.11.022

  13. Elsiwy Y, Jovanovic I, Doma K, et al. Risk factors associated with cardiac complications after total joint arthroplasty of the hip and knee: a systematic review. J Orthop Surg Res. 2019;14.

  14. Kwok C, McIntyre A, Janzen S, Mays R, Teasell R. Oral care post-stroke: a scoping review. J Oral Rehabil. 2015;42:65–74. https://doi.org/10.1111/joor.12229

  15. Venkatasalu MR, Murang ZR, Ramasamy DTR, Dhaliwal JS. Oral health problems among palliative and terminally ill patients: an integrated systematic review. BMC Oral Health. 2020;20:79. https://doi.org/10.1186/s12903-020-01075-w

  16. Chen X, Kistler CE. Oral health care for older adults with serious illness: when and how? J Am Geriatr Soc. 2015;63(2):375–378. https://doi.org/10.1111/jgs.13240

  17. Ezenwa MO, Fischer DJ, Epstein J, Johnson J, Yao Y, Wilke DJ. Caregivers’ perspectives on oral health problems of end-of-life cancer patients. Support Care Cancer. 2016. https://doi.org/10.1007/s00520-016-3328-6

  18. Dhaliwal JS, Talip T, Rajam DT, Dhaliwal SKS, Murang ZR, Ming LC, et al. A systematic review of interventional studies on oral care of palliative patients. Ann Palliat Med. 2022;11(9):2980–3000. https://doi.org/10.21037/apm-22-215 (PubMed)

  19. Wu TY, et al. Professional oral care in end-of-life patients with advanced cancers in a hospice ward: improvement of oral conditions. BMC Palliat Care. 2020;19:181. https://doi.org/10.1186/s12904-020-00684-0

  20. Ahern J. Advancing oral health equity through medical-dental integration: dental hygienists as catalysts for change in an evolving health care system. J Dent Hyg. 2024;98(3):8–12.