Polski 
English (UK) 
Rud T:
ARTYKUŁ PRZEGLĄDOWY
ASYST HIG STOMATOL
TOM/VOLUME 21; NUMER/NUMBER 3 (83), 2026: 132-142
E-ISSN 2392-1854
ISSN 1895-6920
Opieka stomatologiczna nad pacjentami ze szczególnymi potrzebami zdrowotnymi – doświadczenia amerykańskie i implikacje dla praktyki w Polsce
Dental Care for Patients with Special Health Care Needs: U.S. Experiences and Implications for Dental Practice in Poland
Tatiana Rud1,E,F
¹ Polskie Towarzystwo Stomatologiczne – Sekcja Profilaktyki i Promocji Zdrowia
Authors’ Contribution: A: Study Design (projekt badania); B: Data Collection (zbieranie danych); C: Statistical Analysis (analiza statystyczna); D: Data Interpretation (interpretacja danych); E: Manuscript Preparation (przygotowanie manuskryptu); F: Literature Search (przegląd literatury); G: Funds Collection (pozyskanie finansowania).
Received: 15.07.2026. Accepted: 13.08.2026. Published: 20.08.2026
Prawa autorskie przeniesione na Wydawnictwo AS MEDIA
Kontakt z autorem: tel. +48 730 928 544, e-mail:
Cytowanie: należy cytować pierwotną, elektroniczną wersję artykułu:
Rud T. Opieka stomatologiczna nad pacjentami ze szczególnymi potrzebami zdrowotnymi – doświadczenia amerykańskie i implikacje dla praktyki w Polsce. Asyst Hig Stomatol. 2026;83:132-142.
STRESZCZENIE
Wprowadzenie: Pacjenci ze szczególnymi potrzebami zdrowotnymi (Special Health Care Needs, SHCN) mogą wymagać indywidualizacji organizacji wizyty stomatologicznej, komunikacji oraz zakresu i tempa wykonywanych procedur.
Cel: Celem artykułu jest przedstawienie praktycznych zasad organizacji opieki stomatologicznej nad pacjentami ze szczególnymi potrzebami zdrowotnymi oraz odniesienie doświadczeń klinicznych z praktyki amerykańskiej do warunków stomatologii w Polsce.
Materiał: Artykuł ma charakter opracowania poglądowego. Wykorzystano doświadczenia kliniczne przedstawione przez amerykańską higienistkę stomatologiczną Lisę Curbow oraz wybrane publikacje naukowe, zalecenia i standardy dotyczące opieki nad pacjentami ze szczególnymi potrzebami zdrowotnymi.
Wyniki i omówienie: Kluczowe znaczenie ma indywidualizacja postępowania obejmująca dostosowanie komunikacji, ograniczenie niepożądanych bodźców, odpowiednie przygotowanie wizyty, etapowe wykonywanie procedur oraz współpracę z opiekunem. U pacjentów z demencją szczególnego znaczenia nabierają proste komunikaty, przewidywalność postępowania i obserwacja reakcji niewerbalnych. Istotną rolę w organizacji opieki mogą odgrywać higienistka i asystentka stomatologiczna.
Wnioski: Dostępność opieki nad pacjentami ze szczególnymi potrzebami zdrowotnymi może być poprawiana poprzez odpowiednią organizację wizyty, przygotowanie zespołu, indywidualizację komunikacji i współpracę z opiekunem. Doświadczenia kliniczne powinny być interpretowane w kontekście aktualnych dowodów naukowych
SŁOWA KLUCZOWE:
demencja; dostępność opieki zdrowotnej; higiena jamy ustnej; niepełnosprawność; opiekunowie; pacjent ze szczególnymi potrzebami zdrowotnymi; opieka skoncentrowana na pacjencie; stomatologia specjalnej troski
ABSTRACT
Background: Patients with special health care needs (SHCN) may require individualized dental care, including adaptations in communication,
appointment organization, and the scope and pace of procedures.
Objective: This article aims to present practical principles of dental care for patients with SHCN and to discuss the relevance of
selected U.S. clinical experiences to dental practice in Poland.
Materials: This narrative review combines clinical experiences presented by U.S. dental hygienist Lisa Curbow with selected scientific publications, professional guidance, and educational standards concerning dental care for patients with SHCN.
Results and Discussion: Individualized care should consider the patient's communication abilities, sensory responses, previous dental experiences, and need for caregiver support. Practical adaptations include appropriate appointment planning, reduction of unnecessary sensory stimuli, simple verbal instructions, staged procedures, and observation of non-verbal responses. In patients with dementia, predictable routines, short instructions, and stepwise communication may facilitate participation in dental care. Dental hygienists and dental assistants may play an important role in communication, oral hygiene education, environmental preparation, and continuity of care.
Conclusions: Improving access to dental care for patients with SHCN does not always require major infrastructural changes. Appropriate appointment organization, staff preparation, individualized communication, and caregiver collaboration may facilitate safe and patient-centered care. Clinical experience should be interpreted in conjunction with current scientific evidence.
KEY WORDS:
Caregivers; Dental Care for Persons with Disabilities; Dementia; Health Services Accessibility; Oral Hygiene; Patient-Centered Care; Special Care Dentistry